<< Terug

HOMMELS IN VOGELAKKERS EN KRUIDENRIJKE AKKERRANDEN

Datum: 27 augustus 2019 HOMMELS IN VOGELAKKERS EN KRUIDENRIJKE AKKERRANDEN

Op 17 juli en 21 augustus is de schouw van circa 20 vogelakkers en kruidenrijke akkerranden uitgevoerd door Landschapsbeheer Friesland. Op beide schouwdagen is er ook gekeken naar het voorkomen van insecten, met name hommels en vlinders, in de te schouwen beheereenheden. Tijdens de rit werd hierbij ook op een aantal plekken in wegbermen gekeken naar hommels, alsook in een aantal niet te schouwen beheereenheden. Beide dagen, maar vooral 17 juli, waren qua weersomstandigheden ideaal om naar insecten te kijken, met volop zon, een goede temperatuur en bovendien weinig wind!
In de 29 beheereenheden en negen overige locaties werden zeven hommelsoorten waargenomen. En dat is best een goede score, als je bedenkt dat er in Nederland tegenwoordig zo’n 20 soorten voorkomen!
Alle zeven soorten werden ook in de beheereenheden waargenomen en soms in grote aantallen. Van de in heel Nederland algemeen voorkomende aardhommel werden de grootste aantallen gezien, in totaal bijna 3.000 exemplaren! Overigens zijn niet alle hommels exact geteld, maar per locatie werd een inschatting gemaakt van het aantal exemplaren dat gezien werd, tijdens een ronde lopen in de  bloemen- en/of klaver- en luzernestroken. Soms werd een beperkt aantal gezien, maar soms enkele honderden exemplaren per locatie!
Op een goede tweede en derde plek staan de steenhommel en de akkerhommel, met respectievelijk circa 1.900 en 500 exemplaren. De steenhommel is een prachtige zwarte hommel met een rode achterlijfspunt.
Andere soorten die waargenomen werden, en in andere delen van Nederland algemeen voorkomen, zijn de tuinhommel en de veldhommel. De aantallen in de beheereenheden waren echter beduidend lager dan de andere soorten, met circa 30 exemplaren.
Twee hommelsoorten die in grote delen van Nederland niet of veel minder voorkomen zijn de moshommel en de grashommel. Beide soorten komen in het binnenland vrijwel niet (meer) voor, maar wel langs de kust, vooral op de Zuid Hollandse en Zeeuwse eilanden en rond het IJsselmeer en de Waddenzee.
De moshommel werd op 17 locaties waargenomen, waaronder 11 beheereenheden van de Waadrâne. In totaal werden van deze prachtige, lichtgekleurde hommel 83 exemplaren geteld!
De grashommel werd op 8 locaties waargenomen. Twee daarvan betreffen beheereenheden, nabij Holwerd en Nes, en een derde is een ‘overhoek’ nabij de Lauwersseewei, die ingezaaid is met een bloemenmengsel dat vergelijkbaar is met de beheereenheden. De andere locaties betreffen wegbermen. Van de grashommel – die behoorlijk lijkt op de algemene steenhommel – werden 20 exemplaren geteld, tijdens de beide schouwdagen!
Een mooi resultaat dus – zeker voor wat betreft de zeldzamere mos- en grashommel, die hun voedsel dus ook zoeken in de bloemenstroken!
De meeste hommels werden waargenomen in de bloemenstroken, maar ook in de klaver- en luzernestroken werden ze regelmatig gezien. Zowel klaver (rode en witte) en luzerne zijn goede nectarplanten voor hommels en andere insecten.
In de bloemenstroken is veelal een zeer gevarieerd bloemenmengsel ingezaaid en daarmee zijn ze in bepaalde perioden bijzonder kleurrijk. Maar opvallend was dat er maar een beperkt aantal plantensoorten gebruikt werden door de hommels, om er hun voedsel uit te halen en stuifmeel te verzamelen. Op de eerste schouwdag stond de paarsblauwe phacelia massaal in bloei en dit is een uitstekende plant voor hommels, gezien de grote aantallen die erop zaten. Verreweg het grootste deel van de hommels foerageerde op deze dag op de phacelia! Op de tweede schouwdag was de phacelia vrijwel uitgebloeid. Een enkele hommel werd nog gezien op deze plant, terwijl de meeste exemplaren gezien werden op de thans uitbundig bloeiende zonnebloemen!
Het aantal bloeiende planten was deze dag behoorlijk kleiner dan op 17 juli en bij het ontbreken van zonnebloemen in de bloemenstroken werden op deze locaties veel minder hommels waargenomen, en dan vooral in de stroken met klaver en/of luzerne. Op één locatie was – naast bloeiende zonnebloem – een behoorlijke hoeveelheid van de blauw bloeiende bernagie aanwezig en hier foerageerden de meeste hommels op deze plant!
 
Naast hommels werden er tal van andere insecten waargenomen in de beheereenheden, met name vlinders. Opvallend waren de grote aantallen distelvlinders. Een echte trekvlinder, die in het voorjaar vanuit zuidelijker streken (bv. noord Afrika), naar onze streken vliegt. Dit jaar is een bijzonder goed jaar voor de distelvlinder en overal worden grote aantallen gezien.
Op 17 juli werden veel distelvlinders gezien, als imago (dus als vlinder), maar ook als rups. In de bloemenstroken zaten veel rupsen op de grote kaasjeskruidplanten en sommige daarvan waren geheel kaalgevreten. Ook werden er rupsen van de distelvlinder gevonden op phacelia, een niet-alledaagse voedselplant. Tijdens de tweede schouwdag werden opnieuw veel distelvlinders gezien, maar nu waren het mooie verse vlinders, die waarschijnlijk kort geleden uit de pop zijn gekropen. Waarschijnlijk hebben zij zich – als rups – kort geleden tegoed gedaan aan de kaasjeskruid en phacelia.
Diverse andere vlinders werden waargenomen zoals (kool)witjes, atalanta, dagpauwoog, kleine vos en soms wat minder algemene soorten zoals icarusblauwtje, bruin zandoogje en hooibeestje. Op 21 augustus werden daarnaast diverse oranje luzernevlinders gezien. Ook dit is een trekvlinder uit zuidelijker streken. De meeste vlogen boven de luzernevegetaties!
 
Gerrit Tuinstra – Landschapsbeheer Friesland

Tijdens het schouwen heeft Gerrit een filmpje gemaakt met de hommels die hij o.a. is tegengekomen. Klik hier om het filpje te bekijken.